Alternatywne metody rozstrzygania sporów (ADR – Alternative Dispute Resolution) to postępowania, które prowadzone są bez udziału sądu powszechnego.

Jego kompetencje przejmuje niezależna osoba trzecia – np. mediator lub arbiter.

Metody te są tanie (często nieodpłatne), szybkie i nie wymagają zatrudnienia wyspecjalizowanego prawnika.

W Polsce do podstawowych form rozwiązywania sporów bez udziału sądu należą:

• mediacje – procedury, w których konsument oraz przedsiębiorca rozstrzygają  nieporozumienie przy udziale mediatora. Co ważne, osoba ta nie rozwiązuje konfliktu, a jedynie pośredniczy w pertraktacjach między stronami, pomagając im wybrać wspólne, wzajemnie akceptowane rozwiązanie;
• sąd polubowny/arbitraż – sposób rozstrzygania sporu bez udziału sądu powszechnego. Jego kompetencje przejmuje bezstronny specjalista – arbiter.

Ponadto, stowarzyszenia przedsiębiorców, instytucje gospodarcze lub organizacje konsumenckie mogą tworzyć wspólnie lub niezależnie tzw. komisje skargowe. Ich działania oparte są na przepisach prawa powszechnego lub zasadach samoregulacji.

Rozstrzygnięcia komisji mają najczęściej niewiążący charakter, jednak mimo to jej decyzja może istotnie wpływać na reputację przedsiębiorcy.

Zobacz również: Mediacja i arbitraż jako alternatywne formy rozwiązywania konfliktów

Cechy pozasądowych form rozstrzygania sporów

• elastyczność – umożliwia dostosowanie procedury do specyfiki rozpatrywanej sprawy, co pozwala na rozwiązanie zawiłych kwestii sprawniej i łatwiej niż w sądach;
• szybkość – postępowanie z pominięciem drogi sądowej trwa średnio od dwóch tygodni do dwóch miesięcy;
• niskie koszty postępowania – procedury ADR są mniej sformalizowane i skomplikowane niż czynności sądowe. Poza tym biorą w nich udział specjaliści w dziedzinie, której dotyczy spór, dzięki czemu możliwe jest uniknięcie konieczności korzystania z opinii biegłych czy też innych ekspertów;
• dobrowolność – skorzystanie z jakiejkolwiek formy ADR możliwe jest tylko i wyłącznie po uzyskaniu zgody obu stron;
• zapewnienie dobrych relacji między stronami w przyszłości – procedury ADR są szczególnie korzystne w sytuacji, gdy obie strony sporu muszą współpracować ze sobą także po jego rozwiązaniu.